Aandacht en concentratie

In het kader van grenzen en mogelijkheden gaan we het hebben over aandacht en concentratie. Aandacht is zo’n belangrijke vaardigheid, dat het voor een groot deel je grenzen en mogelijkheden bepaalt. Bovendien is aandacht een actief proces: het richten en controleren van aandacht doe je bewust en kan je leren en oefenen. Aandacht is dus het bewust richten op iets in je omgeving of op je eigen gevoelens en gedachten.

Concentratie daarentegen is een passief proces: het moet groeien door het richten van je aandacht en door de juiste voorwaarden te creëren.  Die voorwaarden kunnen voor iedereen anders zijn. Denk aan een vertrouwde omgeving, rust om je heen, een ontspannen gevoel. Concentratie is dus het vermogen je aandacht ergens op te richten en vast te houden.

Aandacht wordt ingezet bij bijna alles wat we doen en vraagt daarom behoorlijk veel van de hersenen. Aandacht is daardoor ook beperkt

  • In het aantal dingen dat we aandacht kunnen geven op een bepaald moment (aandachtsveld)
  • In de tijd waarin we aandacht vast kunnen houden

Er zijn verschillende aspecten van aandacht

  1. Gerichte aandacht: het vermogen om belangrijke en minder belangrijke zaken van elkaar te onderscheiden. Je onderdrukt onbelangrijke details en richt je volledig op wat op dat moment belangrijk is. Een voorbeeld is luisteren naar iemand terwijl de geluiden van de omgeving vervagen
  2. Volgehouden aandacht: het vermogen om je aandacht langere tijd ergens op te richten. Naarmate er meer tijd verstrijkt “verslapt” je aandacht, je kunt het niet meer volhouden. Een voorbeeld is luisteren naar een lezing of een lang stuk tekst uittypen
  3. Verschuiven van aandacht: aandacht voor de ene bezigheid zal vaak plaats moeten maken voor een andere bezigheid. Flexibiliteit is daarbij belangrijk en meteen ook moeilijk. Voorbeeld is het opnemen van de telefoon terwijl je aan het koken bent

Verdeelde aandacht: je aandacht richten op meerdere zaken tegelijkertijd of multitasken. Voorbeeld is autorijden (op zichzelf al een complexe taak) met de radio aan

Omdat aandachtsprocessen in verschillende delen van de hersenen plaatsvinden, zijn er veel verbindingen bij betrokken. En die functioneren bij Parkinson juist minder goed door tekort aan dopamine

Welke problemen kunnen  ontstaan als aandachtsprocessen minder goed verlopen?

  • Snel afgeleid worden, moeilijk kunnen concentreren (je slecht kunnen afsluiten voor prikkels)
  • Moeite met onthouden
  • Moeite met dubbeltaken
  • Alles ervaren als een overdaad aan informatie
  • Langzamer informatie op kunnen nemen en begrijpen
  • Moeite met het richten van aandacht op een taak of gesprek
  • Moeite met het verdelen van aandacht
  • Lager niveau van functioneren door vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid
  • Verward overkomen

Tips om je aandacht te verbeteren

  • Verminder afleiding*
  • Vraag je af waardoor je afgeleid wordt en houd daar rekening mee
  • Oefen het verbeteren van je concentratie, zoals een timer om in kleine stapjes steeds iets langer geconcentreerd te werken
  • Plan je bezigheden op tijdstippen dat je op je best bent
  • Plan je taken in stap-voor-stap benadering
  • Neem rustpauzes en ontspan
  • Gebruik plannings- en geheugen apps
  • Maak notities en bewaar die op een vaste plaats
  • Praat af en toe hardop om je gedachten te monitoren
  • Oefen verschillende manieren om te ontdekken wat voor jou het beste werkt: wat leidt je af, waardoor zakt je aandacht, wat helpt, wat kan je de volgende keer anders doen

*Een grote bedreiging voor het vasthouden van aandacht en ontwikkelen van concentratie is afleiding. Alles kan afleiding veroorzaken van achtergrondruis tot een e-mail die binnenkomt. De uitdaging is om alleen de hoofdlijnen aandacht te geven en het einddoel voor ogen te houden. Overzicht en structuur helpen daarbij.

Tot slot: Aandacht- en concentratieproblemen kunnen veel invloed hebben op je dagelijks leven en je vermogen te leren en te onthouden. Je kan je er hevig gefrustreerd door voelen, een gevoel dat alles teveel is. Je kan zelfs verward overkomen en er duizelig en moe van worden of hoofdpijn van krijgen. Maar: alles wat je aandacht geeft groeit. Ook je concentratie!

Ga terug