Chaos en geheugen

Veranderingen in denken en reageren

Als we het hebben over cognitieve vaardigheden, denken we al snel aan het geheugen. En laten we wel wezen: iedereen wordt op een bepaald moment wat vergeetachtig. Of toch niet?

De veranderingen in cognitieve functies bij Parkinson verlopen aanvankelijk wat subtieler dan vergeetachtigheid. Het gaat meer om moeite met nadenken, moeite met het uitvoeren van handelingen, die voorheen automatisch gingen. Soms ben je even “afwezig” of lukt het niet om je voorgenomen (beloofde) taken uit te voeren.

Cognitieve vaardigheden worden verdeeld in executieve vaardigheden, communicatieve vaardigheden en emotionele vaardigheden. Ze zijn belangrijk voor het dagelijks functioneren.

Executieve vaardigheden

Hebben te maken met taakgericht en doelgericht werken: plannen van een taak, wanneer, hoelang, in welke volgorde. Met Parkinson is het soms moeilijk om te beginnen en ben je makkelijk afgeleid. Zonder dat je bewust bent van de afleiding. Zo kan je de hele dag druk bezig zijn en toch je voorgenomen taak niet gedaan krijgen, ondanks je goede voornemen.  De kans is groot dat dit een patroon is en dat je overzicht en structuur nodig hebt om er aan te ontsnappen.

Communicatieve vaardigheden

Luisteren, spreken, formuleren en informatie verwerken heb je nodig om een gesprek te kunnen voeren. Daarnaast maak je ook gebruik van non-verbale communicatie: door te knikken, door je lichaamshouding en mimiek (fronsen, glimlachen) laat je zien dat je het gesprek volgt. Bij Parkinson kan de non-verbale communicatie verstoord zijn, waardoor de gesprekspartner die niet kan plaatsen. Ook de verbale communicatie kan verstoord zijn doordat het moeilijk is om de informatie snel te verwerken of doordat er “resten” van een ander gesprek zijn achtergebleven in het werkgeheugen. Dat alles kan leiden tot misverstanden.

Emotionele vaardigheden

Emoties kunnen bij Parkinson afvlakken waardoor je subtiele signalen niet goed waarneemt. Sterke emoties bemerk je meestal wel. Het is dan moeilijk te bepalen wat een situatie bij je oproept.        Ook kan het zijn dat je meer fysiek reageert op emoties, bijvoorbeeld met een toename van de tremor. Dat kan in vervelende en in prettige situaties.  Wanneer je emoties niet tijdig en adequaat herkent kan je plotseling boos of verdrietig zijn, omdat je over je grenzen bent gegaan. Om een stabiele stemming en daarmee ook energie te behouden is het van belang om tijdig emoties te voelen.

De gevolgen van Parkinson voor het dagelijks functioneren en het uitvoeren van activiteiten zijn verstrekkend. Het is belangrijk dat je concrete doelen stelt, zodat je initiatief kan nemen. Begin met kleine stappen, gebruik je eigen levenservaring en vindt aanknopingspunten in je eigen expertise.

Parkinson en het chaos-model of Omgaan met Voortdurende Verandering

Parkinson is een chronische en progressieve ziekte die verandert in de tijd. Het is belangrijk om kennis te vergaren over de ziekte. Om te begrijpen wat je kan verwachten en te weten wat je kan doen om je nu beter te voelen. En wat je ondertussen kan doen om problemen in de toekomst zo veel mogelijk te voorkomen. Juist de verandering in de tijd en de onvoorspelbaarheid daarvan, maakt dat het moeilijk is om te leren leven met Parkinson. Je moet je steeds blijven aanpassen en dat geldt ook voor je omgeving. Hoe je kan leren omgaan met voortdurende veranderingen, wordt beschreven in het chaos-model.

Het chaos-model verklaart de stappen die een mens doormaakt bij een (ingrijpende) verandering in zijn leven:

  • eerst ontstaat chaos, je weet het niet meer. Je wil terug naar de oude situatie, maar dat kan niet.
  • Je hebt tijd nodig om je aan te passen aan de verandering. Ieder doet dat op zijn eigen manier.
  • Je oefent een tijdje met de nieuwe situatie en de aanpassingen die je hebt gekozen
  • Als je het nieuwe gedrag helemaal onder de knie hebt, volgt een nieuwe, leefbare situatie

Parkinson cirkel

We zagen dat bij Parkinson er steeds weer min of meer ingrijpende veranderingen optreden. Die dan ook steeds opnieuw om aanpassingen vragen om je leven goed en gelukkig te houden. Het model van de Parkinson-cirkel is een andere manier om naar die situatie te kijken: steeds als er een verandering optreedt, ontstaat een beetje (of veel) chaos. Maar er is ook steeds een volgende stap naar het vinden van oplossingen en aanpassingen. Daar aangekomen moet je een poosje oefenen voordat je de aanpassingen goed kan gebruiken in je dagelijks leven. Je weet dat je in staat bent om een min of meer bestendige situatie te scheppen.

Je weet als je deze situatie al eens heb meegemaakt, wat jouw favoriete manier is om problemen op te lossen. Dan kan je de cirkel een volgende keer sneller doorlopen.

Het kan gebeuren dat je in een chaos terecht komt waar je op je eigen normale manier van problemen oplossen, niet uitkomt. Dan kan je proberen om een ander manier toe te passen:

  • Informatie verzamelen, analyseren en tot een besluit komen
  • Doen wat je gevoel je ingeeft
  • Advies vragen aan anderen
  • De ideale oplossing visualiseren

Eigen effectiviteit

Wanneer je gelooft dat je de macht hebt om invloed uit te oefenen over veranderingen die je leven beïnvloeden, spreken we van eigen effectiviteit. Eigen effectiviteit helpt je om controle te hebben over je leven. Hoe groter je eigen effectiviteit is, des te beter kan je omgaan met veranderingen en deze te meer  kwaliteit van leven ervaar je. Ook lukt het je dan beter om kracht te vinden om uitdagingen aan te gaan en vol te houden als het tegenzit.

Je kan je eigen effectiviteit versterken

  1. Stel een serie doelen die oplopen in moeilijkheid: steeds als je een doel bereikt hebt, komt het volgende doel in zicht en het besef dat je dat doel ook kan bereiken.
  2. Zoek een rolmodel, bijvoorbeeld iemand die zijn symptomen goed hanteert. Dat versterkt je gevoel dat jij het ook kan
  3. Positieve bekrachtiging en bemoediging versterkt het gevoel dat we de mogelijkheid hebben om succesvol te zijn

Ga terug